1-   ليزينگ چيست؟

ليزينگ يك توافق قراردادي بين دو طرف است كه به موجب آن مستاجر در قبال پرداخت‌هاي منظم به موجر كه مالك دارايي است، از دارايي براي دوره مشخصي استفاده مي كند. موضوع تفكيك مالكيت(موجر) و حق استفاده(مستاجر)، محور قرارداد ليزينگ است.

ليزينگ از سال‌ها قبل شناخته شده است، اما تنها از نيمه دوم قرن بيستم در كشورهاي توسعه يافته به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته است. با اين وجود ليزينگ در كشورهاي در حال توسعه، همچنان به طور کامل شناخته نشده است. IFC سه نوع مختلف ليزينگ را به شرح زير تعريف مي‌كند:

لیزینگ مالی:‌‌

 لیزینگ مالی روشی است که به موجب آن كسب وكارها (بنگاه‌ها) می‌توانند خرید تجهیزات را تامین مالی كنند. کل مبالغ پرداختی در طول دوره اجاره به گونه‌ای تعیین می‌شود که قیمت دارایی را پوشش دهد، به نحوی که مستاجر بتواند در پایان دوره آن را به مبلغ ناچیزی خریداری نماید. مالکیت کامل دارايي تا زمانی که همه اقساط پرداخت شوند، به موجر تعلق دارد.

لیزینگ عملیاتی:

 این نوع لیزینگ، روشی برای تامین مالی خرید تجهیزات نیست. در اين روش پرداخت‌هايي برای استفاده کوتاه مدت از دارایی صورت مي‌گيرد. موجر مالکیت دارایی را براي خود حفظ مي‌كند و در صدد است آن را مجددا و به کرات اجاره دهد. در واقع لیزینگ عملیاتی نوعی کرایه تجهیزات است.

اجاره خرید :

 روشی دیگر برای تامین مالی خرید یک دارایی است، اما بیشتر در بخش‌های خرده فروشی و اقلام کوچک مثل چرخ‌های خیاطی کاربرد دارد. تفاوت اساسی این روش با اجاره مالی این است که در قرارداد اجاره خرید، همزمان با پرداخت اقساط دوره‌ای، مالکیت دارایی به تدریج به مستاجر منتقل می‌شود.

از آن جايي كه ليزينگ مالي بيشترين كاربرد را در NLC و ساير ليزينگ‌ها دارد، موضوع اين مقاله نيز بر ليزينگ مالي متمركز خواهد بود. در واقع، ويژگي‌هاي اصلي ليزينگ مالي(از اين پس ليزينگ) به شرح زير است:

‌  -  ارزيابي موجر براي ورود به عقد اجاره به قابليت دارايي اجاره داده شده در ايجاد جريان نقدينگي براي پوشش مبالغ اقساط به موجر تمركز دارد. در مقايسه با بانك، در ليزينگ تاكيد كمتري بر وثيقه غيراز دارايي مورداجاره وجود دارد.

-  با توجه به اين كه خريد نوع خاصي از تجهيزات مورد نظر است، واضح است ليزينگ راهي براي تامين مالي دارايي ثابت جهت كسب وكارها است و روشي براي تامين سرمايه درگردش نيست.

-  در مقايسه با دیگر منابع تامين ماليMSEها، ليزينگ براي دوره طولاني‌تري و معمولا سه سال صورت مي‌گيرد. اين امر عموما انعكاسي از دوره واقعي برگشت سرمايه بسياري از تجهيزات است.

-  پولي كه بايد براي دارايي مورد اجاره پرداخت شود، هرگز به طور واقعي در اختيار مستاجر قرار نمي‌گيرد، بلكه موجر به طور مستقيم و معمولا از طريق چك وجه را به تامين‌كننده تجهيزات مي‌پردازد

از آن جايي كه مالكيت دارايي به موجر تعلق دارد، زماني كه مستاجر در پرداخت اقساط قصور كند، تصرف دارايي بايد ساده و بدون مشكل صورت گيرد. البته اين مهم است كه قانون اجازه تصرف راحت و كم هزينه مورد اجاره را بدهد.

2-  چرا ليزينگ MSE مورد توجه خاص است؟

ليزينگ براي مستاجران بالقوه مزايايي به شرح زیر دارد:

دسترسي (Availability)

 در بسياري از كشورهاي در حال توسعه، تامين مالي‌ بانكي بلند مدت و ميان مدت به راحتي در دسترس MSEها نيست. از اين رو، ليزينگ این خلاء را پر مي‌كند.

سادگي (Simplicity)

 در ليزينگ مستاجر ملزم به فراهم‌كردن سوابق مالي طولاني و مبسوط نيست. همچنين تامين وثيقه‌هاي پيچيده مثل رهن زمين يا ساختمان ضرورتي ندارد.

هزينه ليزينگ با هزينه معاملاتي اندك كه ناشي از روش‌هاي ساده و سريع است، مشخص مي‌شود. در مقايسه با روش‌هاي وقت گير و حضور در نشست‌‌هاي گروهي كه در بيشتر موسسات تامين مالي خرد اجباري مي‌باشد و همچنين هزينه‌هاي دسترسي(مسافرت به شهرها) و هزينه‌هاي فساد و ارتشای مالي در اخذ وام از بانك‌هاي تجاري، مراحل كار در ليزينگ بسيار ساده و مطلوب مي‌باشد. اگر چه نرخ بهره لیزینگ به ظاهر بالاتر از وام‌هایی است که بانک‌های تجاری می‌دهند، اما تقریبا کمتر از نرخ بهره موسسات مالی خرد است.

تخفیف مالیاتي

 در کشورهای در حال توسعه در مقایسه با کشورهای ثروتمند، ماليات اهميت کمتری دارد. گارالدو (Gallardo) اشاره می‌کند: «مستاجرها می‌توانند در مقایسه با ذخیره استهلاک یا هزينه بهره وام‌های بانکی، اقساط کامل اجاره را از درآمد قبل از مالیات كسر كنند.» در برخی کشورها مزایای ماليات بر ارزش افزوده  (VAT)  نیز وجود دارد.

گارالدو همچنین برخي از مزایای ليزينگ براي موجرها را شناسايي نموده است كه عبارتند از:

-  تضمين بیشترکه ناشي از خرید دارایی توسط موجر است و در نتیجه احتمال انحراف وجوه ازمیان می‌رود

-  هزینه کمتر ارزیابی و تشکیل پرونده در مقایسه با اعطای وام ‌در بانک‌هاي تجاری

- سود بیشترکه ناشی از امکان استفاده موجر از صرفه‌جويي مالیاتی حاصل از استهلاک دارایی است

-  از آن جایی که شرکت‌های لیزینگ سپرده‌گذاري نمی‌کنند، در مقایسه با بانک‌ها مشمول مقررات کمتری هستند.

-  همان گونه که قبلا اشاره شد، پس گرفتن دارايي در لیزینگ در مقایسه با وام بانکی ساده‌تر است

تامين مالي از طريق ليزينگ براي آژانس‌هاي بین المللی که کمک مالی به کشورهای در حال توسعه اعطا می‌کنند، به دلايل فوق‌الذكر مورد توجه خاص است، زيرا در مجموع،‌ سطح بیشتری از منابع مالي براي سرمايه‌گذاري MSEها در دسترس خواهد بود. به اين ترتيب، پيش‌بيني مي‌شود كه اين سرمايه‌گذاري‌ها اشتغال در MSE را افزايش و درآمد كارفرمايان و كاركنان را افزايش دهد. علاوه بر اين ليزينگ مورد توجه خاص كسب وكارهاي توليدي و خدماتی است كه به تجهيزات سرمايه‌اي نياز بيشتري دارند و احتمالا تاثير بيشتري نیز بر اقتصاد منطقه‌اي دارند كه اين فعاليت‌ها در آن جا صورت مي‌گيرد. به همين ترتيب، MSE ها در مجموع نسبت به كسب و كارهاي بزرگ‌تر از منابع محلي و نيروي كار محلي بيشتر بهره مي‌گيرند و براي تامين نيازهاي منطقه‌اي طراحي مي‌شوند.

علاوه بر اينها، ليزينگ براي آژانس‌هاي اعطا‌کننده کمک‌های مالی نيز جذاب است، زيرا اگر لیزینگ به درستي انجام شود، فعاليتي سودآور خواهد بود كه توان بالقوه روشني براي دستيابي به ثبات مالي يعني ارائه خدمات به شمار بيشتري از MSEها در دوره طولاني‌تر و بدون يارانه مستمر را دارد. به ويژه سيستم‌ها و عملكردهاي كاملا شفاف مربوط به ليزينگ به اين مفهوم نيز مي‌باشد كه افزايش مقياس عمليات و در نتيجه توسعه آن،‌ به میزان بالايي عملي است،‌ زيرا در سطح كاركنان عملياتي مهارت‌هاي فني و تصميم‌گيري گسترده مورد نياز نمي‌باشد.

همچنين به نظر مي‌رسد ليزينگ توان بالقوه‌اي براي پر كردن شكاف ميان وام‌هاي خرد كه به طور معمول توسط موسسات تامين مالي خرد به واحدهاي ضعيف پرداخت می‌شود و وام‌هاي بانك تجاري براي واحدهاي كوچكي كه به خوبي تثبيت شده‌اند و در بخش رسمي به فعاليت مشغول هستند، دارا است.

3-  تجربه شركت NLC چيست؟

سابقه شركت

شركت NLC كه از ژانويه 1995 فعاليت خود را آغاز كرده است،‌ يك شركت سهامي عام است كه سهام آن در هر سه بورس سهام پاكستان معامله مي‌شود. NLCتوسط سه نفر اداره مي‌شود: آقاي عاصف صديقي، مدير عامل خانم موسارت صديقي، مدير عمليات و آقاي يوسف ستار، مدير مالي. هر سه نفر،‌ حسابدار رسمي هستند و خانم صديقي قبلا مدير ارشد يك شركت ليزينگ ديگر بوده است. گرچه شركت توسعه مالي هلند( FMO) سهامدار اين شركت است، اما بقيه سهام به موسسات مالي پاكستان، مديران و خانواده‌هاي آنان (كه سرمايه‌گذاري قابل توجهي کرده‌اند) و همچنین شمار زيادي از سرمايه‌گذاران خصوصي تعلق دارد.

NLC  به منظور «فراهم كردن تامين مالي از طريق ليزينگ و خدمات پشتيباني توسعه‌اي براي واحدهاي كوچك و خرد و صنايع دستی و كارگاه‌هاي خانگي شكل گرفت. مديران و سرمايه‌گذاران بر اين باورند كه اين بخش نه تنها براي شركت آنان بازار موفقي خواهد بود، بلكه «تقويت‌كننده مولدترين و مطلوب‌ترين بخش» از اقتصاد پاكستان نيز خواهد بود. تحليل آنان تا حد زيادي به اثبات رسيده است. در حال حاضر NLC داراي پرتفويي با بيش از هزاران قرارداد اجاره است و بررسي‌هاي اخير حساب‌ها و دفاتر آنها، آمارهاي كليدي زير را نشان مي‌دهد.

پرتفوي در معرض ريسك‌دار( بيش از 90 روز)‌1/2‌درصد

خودكفايي‌مالي 94‌ درصد

خودكفايي‌عملياتي 145‌ درصد

هزينه‌ها به عنوان درصدي از ميانگين پرتفوي 5/ 10 درصد

نسبت‌ سرمايه به‌ دارايي 61 درصد

نرخ بهره‌اي NLC در مجموع معادل25-23‌درصد به حساب مشتريان منظور مي‌كند كه شامل بيمه نيز مي‌شود. علاوه بر اين، مستاجران لازم است سپرده‌اي معادل 10‌درصد ارزش دارايي را وديعه بگذارند و دو نفر ضامن خصوصي براي اجاره داشته باشند. در عمل NLC دریافته است که به ندرت ممکن است ضامن‌ها احضار شوند، اما داشتن ضامن روش موثری برای اعمال فشار به مستاجرانی است که در پرداخت اجاره تاخیر می‌کنند.

دستیابی NLC  به منابع مالي با امتياز

NLC در مارس 1996 وامی به مبلغ 750000 فرانك سوئيس(chf) و کمک فنی اهدايي به مبلغ200000 از آژانس توسعه و همکاری سویس(SDC) دریافت کرد. وام به طور مستقیم برای تامین مالي قراردادهاي اجاره‌ای که شرکت از دفتر مرکزی خود در کراچی منعقد كرده بود، استفاده شد و کمک فنی نیز برای توسعه محصولات و سازمان NLC مصرف شد. در بازپرداخت وام، توسعه مباني سازمانی و همچنین دستیابی به گروه‌هاي هدف مورد توافق با SDC عملکرد مطلوبی از خود نشان داد. در نتیجه در اواخر سال 1998، SDC وام بيشتري به مبلغ یک‌میلیون chf برای پنج سال با بهره 17‌درصد، همراه با کمک فني اهدايي معادل 100000chf به NLC داد. وام و کمک به طور خاص برای کمک به NLC در استقرار عملیات لیزینگ در استان مرزی شمال‌غربی پاکستان در نظرگرفته شده بود. هر دو وام بر اساس خواست و انتخاب SDC قابل تبدیل به سرمايه(equity) بود، اما تا به حال در مورد هیچ یک این کار صورت نگرفته است.

در فاصله زمانی بین دریافت این دو کمک قابل توجه از سویSDC ، NLC توانست حدود 2میلیون دلار آمریکا از مرحله پایانی پروژه MSE بانک جهانی برای پاکستان، دريافت كند. آنان همچنین مصوبه دريافت وام از بانک توسعه آسیا (وام واسطه‌اي بخش مالي) را اخذ كردند که قسط اول آن معادل یک‌میلیون دلار آمریکا اخیرا دريافت شده است.

NLC ـ نوآوری‌ها

NLC فعالیت قابل توجهی در طول این مدت داشته است که بسیار فراتر از معرفي محصول لیزینگ متعارف و ارائه آن به MSEها بوده است. برعکس، رویکرد آنان در برگیرنده نوآوری‌های بسيار کاربردی و در خور توجهی بوده است.

استفاده از چک‌هایی با تاریخ آینده

(use of post-dated chaques): محاسبات NLC نشان داد که وصول تک تک اقساط ماهانه برایش پرهزینه خواهد بود. از سوی دیگر در حالی که پاکستان دارای سیستم حواله معتبری است، اما این سیستم برای استفاده در پرداخت‌های جزیی که NLC از مشتریان خود دریافت می‌کند، عملی به نظر نمی‌رسد. بنابراین وقتی مشتری قرارداد اجاره‌ای را با NLC امضا می‌کند، باید 36 چک به تاریخ آینده برای 36 قسط ارائه نماید که سررسيد آنها براساس قرارداد اجاره است. به این ترتیب NLC چک‌ها را در سررسيد به حساب بانك مي گذارد. حدود 20درصد چک‌ها بی‌محل (برگشتي) هستند، بنابراین هزینه‌های اجرایی اضافی به مستاجری که درپرداخت‌هایش تاخیر می‌کند تحمیل می‌شود.

الزام مشتریان برای باز کردن حساب بانکی، برای ارائه چک به تاریخ آینده، لازم است مشتریاني كه دارای حساب بانکی نیستند، برای خود یک حساب باز کنند. در صورت لزوم NLC در این کار به آنان کمک خواهد کرد. این کار امتیازات گسترده‌ای در زمینه معرفی مشتریان به سیستم بانکی دارد.

بیمه

همه قراردادهاي اجاره‌ NLC پوشش بيمه عمر مشتری دارند، به این ترتیب NLC مجبور نيست در صورت فوت مشتری دارایی را تصاحب نماید. این کار برای NLC دوراندیشانه و محتاط و برای خانواده‌ مشتری کاملا انسانی است. به همین ترتیب، NLC از بیمه برای پوشش همه ریسک‌های مربوط به دارایی مورد اجاره (ازجمله آتش سوزی، سرقت، و غیره) استفاده می‌کند. علاوه براین در موردی که دارایی تصرف شده، ارزشی کمتر از مبلغ اقساط معوقه اجاره داشته باشد، از بیمه ارزش باقيمانده نیز استفاده می‌شود. همه هزینه‌های بیمه در مبالغ اجاره پرداختی از سوی مشتری لحاظ شده است. تغییرات فصلی در مبلغ اقساط اجاره، تجارب اولیه NLC نشان داد، درآمد بسیاری از فعالیت‌ها دارای نوسان فصلی است، به گونه‌ای که توقع پرداخت‌های یکسان از سوی مستاجر در طول سال غیرواقع‌گرایانه به نظر می‌آید. از این رو، آنها الگوی اقساط متفاوت برای بخش‌های مختلف را برنامه‌ریزی کردند، به نحوي که در دوره‌های رونق و درآمد بيشتر مبالغ اقساط بیشتر و در دوره‌های رکود مبالغ کمتری پرداخت شود. البته مجموع پرداخت‌ها در کل سال بدون تغییر باقی می‌ماند.

تجهیزات دست دوم : در سراسر دنیا بيشتر شرکت‌های لیزینگ صرفا براجاره تجهیزات نو پافشاری مي‌كنند. با این وجود،NLC دریافته است که این امر محدودیت بی موردی برای MSEها در پاکستان است، چرا که به عنوان مثال تقریبا همه کارگاه‌های مهند‌سی کوچک از ماشین‌آلات دست دوم استفاده می‌کنند. بنابراین NLC تصمیم گرفت امکان اجاره ماشین‌آلات دست دوم را فراهم آورد. واضح است این شیوه مستلزم دوراندیشی و احتیاط می‌باشد، زیرا امکان سوء استفاده از طریق ارزش‌گذاری ناصحیح تجهیزات وجود دارد. با این حال، پاکستان دارای كارشناسان مستقل و معتبرماشين آلات است که ارزش‌گذاری آنان می‌تواند براي تعیین ارزش فروش مجدد و در نتیجه اجاره قابل اتكا باشد.

NLC ـ نمایی از گروه مشتریان

NLC به عنوان بخشی از توافق خود با SDC، سهمي از پرتفوي اجاره را (براساس ارزش و نه صرفا تعداد اجاره) به گروه‌های محروم اختصاص داده است. بر اساس آخرین ارزیابی‌، درصدها به شرح زیر است:

40‌درصد از پرتفوي اجاره در اجاره‌های کمتر از 300000روپيه(Rs) می‌باشد. این معياري از اجاره خرد (micro  leases)  ‌‌مي‌باشد كه ازابتدا برای ارزيابي تعداد اجاره‌های مربوط به واحدهاي خرد طراحی شد، اما بعدا مشخص شد شرکت‌های بزرگ‌تر هم از اجاره خرد استفاده می‌کنند، از این رو اعتبار آن به عنوان یک شاخص پایین آمده است. طبق آخرین توافقنامه وام ارزیابی مجموع دارایی‌های هر مستاجر نيز لازم می‌باشد. به هر حال، نتایج به دست آمده بیشتر تایید می‌کند که مشتریان NLC ، حداقل تاکنون، در سطح بسيار پايين نبوده‌اند، بلکه بیشتر در سطوح بالاتر بنگاه‌هاي خرد و کوچک قرار دارند. شواهد به دست آمده از ملاقات با مشتریان تاییدی بر این مدعا است.

17‌درصد از پرتفوي اجاره در اختیار فعالیت‌هایی است که در تملک و تحت اداره زنان می‌باشد. با توجه به وضعیت به شدت حاشیه‌ای زنان در پاکستان، این حالت واقعا مطلوب می‌باشد. با این وجود NLC در تلاش است این وضعیت را بهبود بخشد و اداره‌اي خاص لیزینگ بانوان که توسط خانم‌ها اداره می‌شود، راه‌اندازی كند. توسعه فعاليت‌ها در استان مرزي شمال‌غربي (NWFP) كه معروف به محافظه‌کاری است، به ویژه چالش برانگیز خواهد بود.

24‌درصد از پرتفوي اجاره در فعالیت‌های مناطق روستایی و شبه شهري به کار گرفته شده است. این درصد نشانگر این واقعیت است که تاکنون NLC فعاليت‌هاي لیزینگ را درکراچی و در حد كمتري درلاهور و سایر شهرهای پنجاب متمرکز کرده است.

NLC ـ عوامل کلیدی موفقیت

شماری از عوامل کلیدی وجود دارد که می‌توانیم به موفقیت NLC نسبت دهیم. برخی از این عوامل مربوط به همه آژانس‌های توسعه می‌باشد و نه صرفا سازمان‌هایی که در تامین مالیMSEها یا حتی در بخش ليزينگ فعال هستند.

کیفیت مدیریت : بیشتر موسسات تامین مالی خرد و سایر سازمان‌های توسعه (به ویژه سازمان‌هاي غيردولتي ياNGOها) توسط افرادي اداره می‌شوند كه عموما آموزش حرفه‌ای آنان در زمینه علوم اجتماعی است.

  NLCنه تنها دارای تیم مدیریت حرفه‌ای بسیار کارآمد است که توانمندی‌های خاص آنان مکمل یکدیگر می‌باشد، بلکه همگی آنها در زمینه مالی نیز آموزش دیده‌اند و سابقه مدیریتی قابل توجه دارند، به اضافه جهت‌گیری انتفاعی و اجتماعی شرکت با انگیزه‌های شخصی آنان هم راستا است. این بدان معنا است که NLC به خوبی مدیریت می‌شود، نه به شکل سلسله مراتب مطلق و سخت‌گیرانه اداره می‌شود و نه چنان مشارکتی كه واقعا کاری انجام نشود.

انتفاعی بودن : علاوه بر مقوله مدیریت،NLC  بر این باور است که برای مستاجران حیاتی است كه با كسب و كاري معامله كنند که سودآور باشد. مستاجران باید احساس کنند به عنوان مشتریانی ارزشمند و برابر، با آنان با احترام و تکریم رفتار می‌شود و آنان نیز

به همین ترتیب باید با NLC رفتار کنند و تعهدات خود را با جدیت پرداخت كنند. مستاجران هرگز نباید احساس کنند با نیکوکار سخاوتمندی طرف هستند که می‌توانند خود را برای او لوس کنند و به عنوان مثال به نوعی از بازپرداخت وام خود شانه خالی كنند و او را دربست در اختیار خود داشته باشند. در نتیجه NLC از هیچ اقدامی فروگذاري نمی‌کند تا مانع ایجاد چنین سوءتفاهمی شود که ممکن است وجوه، کمک بلاعوض باشد. کارکنان موكدا از اشاره به چنین موضوعی منع شده‌اند.

احتياط مالی : یکی از ویژگی‌های مدیریت مالی NLC تا اين تاریخ، دوراندیشی قابل توجه در اداره ترازنامه خود بوده است. به عنوان مثال، نسبت‌های کلیدی آنان برای سقف وام، محدودیت‌های ريسك، كفايت سرمایه، تطابق نقدینگی و دارایی- تعهدات، همه در حدود ضوابط IFC (شركت تامين مالي بين‌المللي) است.

 در حال حاضر در پاکستان وجود تطابق مناسب میان دارایی‌ها و بدهي‌ها دارای اهمیت فوق‌العاده‌ای است.

 NLC یکی از صرفا دو یا سه شرکت لیزینگ (از بین بیش از 30 شرکت) است که در مقابل وسوسه شدید تامین وجوه اجاره بلند مدت از محل وام‌های کوتاه مدت مقاومت کرده است. با وجود تنگنای اقتصادی و سیاست انقباض اعتباری فعاليت برای اکثریت شرکت‌های لیزینگ بسیار دشوار می‌شود، اما درمورد NLC اوضاع به این منوال نیست.

شیوه اسلامی تامين مالي: یکی از امتیازات قابل توجه برای NLC، وضعیت لیزینگ در پاکستان است كه به عنوان یک روش مالی اسلامی رسما شناخته شده است. در حالی که این موضوع در مراکز شهرها مثل کراچی کمتر اهميت دارد، اما بدون شک در مناطق روستایی که مخالفت شدید و گسترده‌ای با پرداخت و دریافت بهره وجود دارد، از اهمیت خاصی برخوردار است. این امر سدی برای توسعه بانکداری در بسیاری از مناطق روستايي پاکستان بوده است، اما برای لیزینگ مانعی به شمار نمی‌رود.

اطلاعات مقایسه ای از برنامه‌های لیزینگ MSEها در بنگلادش و تانزانیا

بانک گرامین بنگلادش کار آزمایش لیزینگ را در سال 1992 آغاز کرد. دولا(Dowla) آمارهای پایه‌ای ذیل را در مورد برنامه‌های آنان ارائه داده است، قراردادهاي اجاره 3 ساله با نرخ سود 20‌درصد و با متوسط مبلغ 623دلار مي‌باشد. جالب توجه این که گرامین در کنار اجاره تجهیزات، اجاره دام را نیز ارائه داد. سلفینا(SELFINA) شرکت ليزينگ تحت مالکیت انجمنی از زنان خود اشتغال است كه به كسب و كارهاي كوچک زنان در تانزانیا سرويس مي‌دهد. پس از سه سال فعالیت، پرتفوي این شرکت در حال حاضر بالغ بر حدود 850 قرارداد اجاره می‌باشد. در حالی که بررسی‌های دقیق نشانگر این مطلب است که مستاجران سلفینا درمورد تاثیر اجاره‌ بر فعالیت آنان مثبت می‌اندیشند، تجربه شرکتی سلفینا تا به این جا تقریبا مبهم و مختلط بوده است. با این وجود، سلفینا در حال حاضر به شدت تلاش می‌کند تا عملکرد خود را تقویت کرده و یک شرکت لیزینگ پویا و با ثبات ازجهت مالی بسازد.

4- آینده لیزینگ MSE

شکی نیست که لیزینگ توان بالقوه بسیاری جهت بهبود قابلیت دستیابی به منابع مالی میان مدت برای MSEها دارد. با وجود چالش‌های جاري، تصویر کلی از پاکستان نشان می‌دهد كه لیزینگ ابزار مالی با توان بالقوه قابل توجه است که با این حال هنوز از تمام قابلیت‌های آن استفاده نشده است. دولت‌ها و سازمان‌های کمک کننده چه اقداماتی برای بهبود و پیشرفت آن می‌توانند انجام دهند؟

دولت‌ها چگونه می‌توانند لیزینگ MSE را حمایت کنند؟

مهم‌ترین نقش دولت‌ها در توسعه لیزینگ MSE ایجاد اطمینان از وجود یک فضای قانونی و مقرراتي سازنده، مفید و مناسب می‌باشد. این امر در عمل به معنی زير است:

- داشتن یک چارچوب قانونی برای لیزینگ به گونه‌اي که بر اساس آن لیزینگ متفاوت از سایر شكل‌هاي تامین مالی تعریف و به رسمیت شناخته شود. این موضوع به ویژه برای شفافیت مقوله مالکیت دارایی و همچنین مباحث مربوط به تعیین مالیات مصداق دارد.

- داشتن چارچوب مقرراتي مناسب برای شرکت‌های لیزینگ، به ویژه شرکت‌هایی که سپرده مي‌گيرند. ‌این گونه شرکت‌ها در مقایسه با یک تولید‌کننده بیسکویت دلیل بیشتری برای قاعده‌مند بودن ندارند، اما شرکت‌هایی که سپرده دریافت می‌کنند، نیاز به نظارتی بسیار دقیق‌تر همانند نظارت بانکی خواهند داشت.

سازمان‌های کمک‌کننده چگونه می‌توانند لیزینگ MSE را حمایت کنند؟

حمایت سازمان‌های کمک کننده از لیزینگ به طرق مختلف امکان پذیر است که نمونه‌هایی از آن در زیر ارائه شده است.

کارشناسی فنی درمورد لیزینگ: بخش‌های توسعه اقتصادی، زمان زیادی صرف چگونگی ارائه تامین مالی خرد کرده است و اما در مورد لیزینگ نیازی نیست بررسی‌های زیادی صورت بگیرد، زیرا بسیاری از راهکارها و تکنیک‌های به کار گرفته شده درمقیاس‌ بزرگ‌تر، می‌تواند به همان ترتیب برای لیزینگ MSE کاربرد داشته باشد. در حال حاضر افراد آموزش‌دیده‌ وجود دارند و سازمان‌هایی که می‌خواهند لیزینگ انجام دهند، می‌توانند از کارشناسان موجود بهره بگیرند.

ارائه کمک به منظور ظرفیت‌سازی:

 برخی شرکت‌های لیزینگ که در حال حاضر در مقیاس‌های بالا عمليات لیزینگ انجام می‌دهند، ممکن است علاقه‌مند باشند کار خود را به لیزینگ MSE تسری دهند. مبالغ متوسط كمک فنی می‌تواند برای ظرفیت‌سازی به آنان کمک کند تا در کار خود تغییر ایجاد کنند. علاوه بر این، کمک هزینه می‌تواند انگیزه بیشتری برای تامین وام بعدی در صورت موفقیت ایجاد كند.

تامین منابع عمده فروشی(wholesale):

در برخی کشورها دسترسی محدود به منابع بخش بانکی امکان‌پذیر است، اما به ندرت وام‌هایی با سررسيدهای متناسب با دوره اجاره در دسترس می‌باشد. سازمان‌های کمک‌کننده می‌توانند به طور مطلوب وام‌های میان مدتی برای شرکت‌های لیزینگ فراهم کنند. در صورت امکان این وام‌ها می‌تواند به پول رایج محلی باشد.

آگاهی MSE

 سازمان‌های کمک‌کننده نیازی به احساس محدوديت از طرف عرضه بازار لیزینگ ندارند. SDC در تلاش براي افزايش تقاضا براي ليزينگ از سوي MSE با حمایت «انجمن لیزینگ پاکستان» تلاش‌هايي براي توسعه و اشاعه برنامه‌های آگاه‌کننده و آموزش منافع لیزینگ براي MSEها انجام داده است.

ایجاد ارتباط باموسسات تامین مالی خردـ بسیاری از موسسات تامین مالی خرد می‌توانند از قابلیت لیزینگ در ارائه حداکثر خدمات موجود خود به MSEها، به ویژه آن دسته از وام‌گیرندگانی که در یک سیستم وام گروهی آموزش دیده‌اند، بهره‌مند شوند.

چالش‌های عمده در لیزینگ MSE

تجربه NLC نشان می‌دهد که در حال حاضر سه چالش اساسی پیش روی لیزینگ MSE وجود دارد.

چگونه می‌توان لیزینگ را در مناطق روستایی پراکنده گسترش داد؟

اکثریت مطلق اجاره‌های NLC در مناطق شهری و نیمه شهری بوده است که مردم به طور متراکم درآن اسکان دارند و کارکنان اجرایی می‌توانند سریع و با هزینه اندک با مستاجران در ارتباط باشند. به همین ترتیب بیشتر مشتریان سلفینا در دارالسلام و مشتریان گرامین در مناطق پر جمعیت روستایی بنگلادش قرار دارند. بنابراین، چالش موجود اندیشیدن تدبیری برای کاهش یا انتقال هزینه‌ دسترسی به مشتری در مناطق دوردست می‌باشد. نظر NLC این است که چنین امری مستلزم پیوند با NGOها یا سازمان‌ و انجمن خودیاری(CBO) می‌باشد. آنان بر این باورند که CBOها نوید بخش‌ترند، زیرا تحت تاثیر ذهنیت کمک گرفتن از محل برنامه های رفاه اجتماعی خیرین‌ مددجویان نیستند.

آیا می‌توان برای لیزینگ سرمایه در گردش هم مثل دارایی‌های ثابت راهی یافت؟

اجاره راهی برای خرید تجهیزاتی است که در طول دوره اجاره در تملک موجر باقی می‌ماند و روشی برای تامین سرمایه در گردش نیست. با این وجود، تکنیک لیزینگ خاصی وجود دارد که با عنوان «خرید و فروش مجدد» شناخته می‌شود. به این ترتیب که مستاجر دارایی را که در حال حاضر مالک آن است به موجر می‌فروشد و موجر نیز به نوبه خود آن را به مستاجر اجاره می‌دهد. با این کار نقدینگی برای تامین سرمایه در گردش آزاد می‌شود. این امر در تئوری فوق‌العاده به نظر می‌رسد، اما متاسفانه تجربه جهانی حاکی از آن است که حجم بسیار زیادی از اجاره‌های خرید و فروش مجدد با عدم موفقیت به پایان رسیده‌اند. به این ترتیب، یافتن راه مطمئنی برای انجام معامله خرید و فروش مجدد چالش موجود می‌باشد. NLC در حال آزمودن روش‌هایی در مورد خرید و فروش مجدد با مشتریانی است که اجاره اول خود را به طور کامل و بدون قصورپرداخته‌اند. اما حتی در این مورد نیز دشواری‌هایی وجود داشته است.

تاثیر لیزینگ MSE بر اشتغال و درآمد چگونه بوده است؟

تاکنون تحلیل و بررسی جامعی درمورد این تاثیر بر روی مشتریان NLC صورت نگرفته است.

 NLC اسناد بسیار خوبی از عملکرد كسب و كارها و اشتغال در آغاز و پایان قراردادهاي اجاره دارد. احتمالا زمان آن است که ارزیابی مبسوطی در مورد این تاثیرات انجام شود.مارک هاورز از شرکای مرکز اسپیرینگ فیلد (Springfield Center for Business in Development) می‌باشد که شامل مشاورین، محققین و مربیان در تامین مالی خرد، توسعه واحدهای تجاری و مدیریت NGO است. نویسنده مایل است مراتب سپاس خود را بابت حمایت SDC که ماموریت نوشتن این مقاله را با عنایت به سوابق كاري نویسنده با NLCبه ایشان محول کرد و همچنین حمایت و دوستي‌هاي مدیریت ارشد NLC اعلام دارد. دیدگاه‌های بیان شده در مقاله، صرفا نظرات نویسنده است و لزوما بازتاب‌دهنده دیدگاه‌هایSDC یا NLC نمی‌باشد.

نويسنده : مارك هاورز

منبع: سايتhttp://gogi.blogfa.com/